Østsamene-skoltesamene

Nuortasámitgoaltásámit

Østsamene – skoltesamene

Østsamer, også kalt skoltesamer, er en samisk minoritetsgruppe med en særegen kulturarv og et eget språk – med opprinnelse i grenselandet mellom Norge, Russland og Finland langt tilbake i førhistorisk tid.

I denne utstillingen vil vi presentere noen hovedtemaer i østsamenes historie og kultur, med fokus på bakgrunnen for at østsamenes kultur har blitt en av de mest truede kulturer i verden.

Utstillingen markerte Arkivdagen 2014, som er en felles nordisk hyllest til arkivenes betydning og verdi. Grunnen til valget av østsamisk kultur som tema var at vi har tilgang til dokumentasjonsmateriale etter to viktige pionere i dokumentering av denne folkegruppen: Ellisif Wessel, som etterlot seg et verdifullt kulturhistorisk fotomateriale, og Väinö Tanner. Hans verk «Skolt-Lapparna» fra 1929 blir regnet blant de viktigste og mest pålitelige kildene til kunnskap om østsamisk kultur.

De fleste bildene i utstillingen er tatt av Ellisif Wessel og er hentet fra fotoarkivene ved Varanger museum, avd. Sør-Varanger, Norsk Folkemuseum og Finnmark fylkesbiblioteket. I tillegg har vi benyttet bildemateriale fra Väinö Tanners arkiv som er blitt tatt vare på ved Tromsø Museum.

Plakat 1

Nuortasámit/goaltásámit

Nuortasámit, maiddái gohčoduvvon goaltásámit leat sámi joavku mas lea erenoamáš kultuvra ja sierra giella ja historjá, ja sii leat ássan Norgga, Ruošša ja Suoma riikkarájáguovllus.

Dán čájáhusas áigut mii čájehit muhtun váldoosiid nuortasámiid historjjás ja kultuvrras, vuosttažettiin movt nuortasámiid kultuvra áitojuvvui ja šattai gillát vealahan- ja assimilerenpolitihka geažil.

Čájáhus lágiduvvui Arkiivabeaivvi 2014 dilálašvuođas, goas davviriikkat ávvudedje arkiivvaid árvvu ja  mearkkašumi. Sivvan manne mii válljiimet nuortasámiid kultuvrra temán, lea ahte mii de beassat geavahit dokumentašuvnnaid maid guokte beakkán olbmo leat čállán dán sámi joavkku birra: Ellisif Wessel, gean maŋis lea báhcán dehálaš kulturhistorjjálaš govvamateriála, ja Vaino Tanner. Tanner girji “Skolt-Lapparna”, 1929, čilge nuortasámiid historjjá buoremusat ja das leat luohtehahtti duođaštusat.

Romssa Musea kulturdieđalaš sekšuvdna lea vurken Väinö Tanner arkiivačállosiid. Čálalaš dokumentašuvnnaid ja govaid lassin de lea dán čoakkáldagas maid girjjálašvuohta ja dávvirat.

Ellisif Wessel govat nuortasámiin vurkejuvvojit Mátta-Várjjat Museas ja Norgga Álbmotmuseas, ja goappašagain lea stuora čoakkáldat.   Wessel govaid sáhttá maid geahččat Finnmárkkogovat – bálvalus maid Finnmárkku fylkkagirjerádju hálddaša, Himmelstigen neahttabáikkis ja Digitála Museas.

Samisk plakat 1